Ανάκληση & Επεξεργασία Μνήμης στο Ψυχικό Τραύμα

Πώς Προσεγγίζω το Τραύμα Μέσα Από την Κλινική Υπνοθεραπεία

Στην εργασία μου με το τραύμα δεν βασίζομαι σε μία μόνο τεχνική. Συνδυάζω την Κλινική Υπνοθεραπεία, την Εστιασμένη στη Λύση Υπνοθεραπεία (Solution Focused Hypnotherapy), επιλεγμένες βιωματικές προσεγγίσεις NLP και Social Panorama, καθώς και την Κρανιοϊερή Προσέγγιση και τη Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση (SER), όταν αυτό είναι κατάλληλο για τον άνθρωπο και το αίτημά του. Το τραύμα δεν αφορά μόνο μια ανάμνηση του παρελθόντος. Μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τους άλλους, σχετίζεται, θέτει όρια, αισθάνεται ασφάλεια και ανταποκρίνεται σε καταστάσεις του παρόντος. Για αυτό η προσέγγισή μου δεν περιορίζεται στην αφήγηση όσων συνέβησαν, αλλά λαμβάνει υπόψη τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τις εσωτερικές εικόνες, τις σωματικές αισθήσεις, τις σχέσεις και τα προστατευτικά μοτίβα που μπορεί να έχουν διαμορφωθεί γύρω από μια δύσκολη εμπειρία. Σκοπός δεν είναι να ξαναζήσει κανείς το τραύμα ούτε να πιεστεί να ανακαλέσει γεγονότα. Η εργασία προχωρά με τον ρυθμό του ίδιου του ανθρώπου, με έμφαση στην ασφάλεια, στην επιλογή και στη δυνατότητά του να παραμένει ενεργό μέρος της διαδικασίας.

Τι εννοώ με τον όρο «Διευρυμένη Επίγνωση»

Με τον όρο διευρυμένη επίγνωση περιγράφω μια κατάσταση βαθύτερης εσωτερικής εστίασης, κατά την οποία περιορίζονται οι εξωτερικοί περισπασμοί και η προσοχή μπορεί να στραφεί περισσότερο προς την εσωτερική εμπειρία. Δεν πρόκειται για απώλεια συνείδησης ή ελέγχου. Το άτομο παραμένει παρόν, μπορεί να επικοινωνεί, να παρατηρεί όσα συμβαίνουν και να σταματήσει ή να αλλάξει κατεύθυνση οποιαδήποτε στιγμή. Σε αυτή την κατάσταση μπορεί να γίνει ευκολότερη η παρατήρηση λεπτών στοιχείων της εμπειρίας: μιας εικόνας, ενός συναισθήματος, μιας σκέψης, μιας σωματικής αίσθησης ή ενός προσωπικού νοήματος που στην καθημερινή εγρήγορση μπορεί να περνά απαρατήρητο.

Κλινική Υπνοθεραπεία

Η Κλινική Υπνοθεραπεία χρησιμοποιεί την ύπνωση, την εστιασμένη προσοχή και τον θεραπευτικό διάλογο για να δημιουργήσει έναν χώρο εσωτερικής παρατήρησης και επεξεργασίας. Κατά τη διάρκεια της ύπνωσης δεν «παραδίδεστε» στον θεραπευτή. Παραμένετε ενεργοί στη διαδικασία και διατηρείτε τη δυνατότητα επιλογής. Ο θεραπευτής καθοδηγεί τη διαδικασία, αλλά δεν γνωρίζει τι βλέπετε, τι αισθάνεστε ή τι βιώνετε αν δεν επιλέξετε εσείς να το επικοινωνήσετε. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην εργασία με το τραύμα, όπου η αίσθηση ελέγχου και προσωπικής επιλογής χρειάζεται να προστατεύεται και όχι να αφαιρείται.

Εστιασμένη στη Λύση Υπνοθεραπεία

Η Εστιασμένη στη Λύση Υπνοθεραπεία προσθέτει μια ουσιαστική διάσταση: δεν παραμένουμε μόνο στο ερώτημα «τι συνέβη;», αλλά εξετάζουμε και το «πώς θέλω να είναι η ζωή μου τώρα;». Η προσοχή στρέφεται στις υπάρχουσες δυνατότητες, στις στιγμές όπου το πρόβλημα έχει μικρότερη ένταση και σε μικρά, συγκεκριμένα βήματα που μπορούν να ενισχύσουν σταδιακά την αίσθηση ασφάλειας, αυτονομίας και κατεύθυνσης. Έτσι, η εργασία με το παρελθόν δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Συνδέεται πάντοτε με το παρόν και με την αλλαγή που επιθυμεί σήμερα ο ίδιος ο άνθρωπος.

NLP και Social Panorama

Το NLP μπορεί να χρησιμοποιηθεί βιωματικά για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι λέξεις, οι εσωτερικές εικόνες, οι ήχοι και οι σωματικές αισθήσεις οργανώνουν την προσωπική εμπειρία. Το Social Panorama εστιάζει ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο οι σημαντικοί άνθρωποι και οι σχέσεις αναπαρίστανται νοητικά. Η απόσταση, η θέση, η κατεύθυνση ή το μέγεθος μιας εσωτερικής αναπαράστασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιωματικά στοιχεία για τη διερεύνηση οικογενειακών μοτίβων, προσωπικών ορίων, συναισθηματικών εξαρτήσεων και σχεσιακών δυσκολιών. Οι μέθοδοι αυτές αποτελούν εργαλεία της πρακτικής μου και χρησιμοποιούνται εξατομικευμένα. Δεν παρουσιάζονται ως υποκατάστατο καθιερωμένων θεραπειών τραύματος όταν απαιτείται εξειδικευμένη ψυχοθεραπευτική ή ψυχιατρική φροντίδα.

Κρανιοϊερή Προσέγγιση και Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση

Η Κρανιοϊερή Προσέγγιση προσθέτει μια ήπια σωματική διάσταση στη διαδικασία. Μέσα από προσεκτική επαφή και επίγνωση μπορεί να δοθεί χώρος για την παρατήρηση της έντασης, της αναπνοής, της άνεσης ή της δυσφορίας και άλλων σωματικών αισθήσεων. Η Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση (SomatoEmotional Release – SER) συνδυάζει τη σωματική επίγνωση με τον διάλογο. Κατά τη διάρκεια αυτής της εργασίας μπορεί να εμφανιστούν συναισθήματα, εικόνες, αναμνήσεις, μεταφορές ή προσωπικά νοήματα. Δεν θεωρώ ότι μια σωματική αίσθηση, μια εικόνα ή μια αναδυόμενη ανάμνηση αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι ένα γεγονός συνέβη ακριβώς με τον τρόπο που εμφανίζεται. Μπορεί όμως να αποτελέσει σημαντικό βιωματικό υλικό, το οποίο διερευνούμε χωρίς πίεση και χωρίς να επιβάλλουμε ερμηνείες.

Ανάκληση και Επεξεργασία Μνήμης

Η ανάκληση δεν είναι απαραίτητη σε κάθε εργασία με το τραύμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να εμφανιστούν αυθόρμητα προηγούμενες εμπειρίες ή να χρησιμοποιηθεί προσεκτικά καθοδηγούμενη επιστροφή σε μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής. Σκοπός δεν είναι να «ανακαλύψουμε» μια κρυμμένη μνήμη ούτε να αποδείξουμε ιστορικά τι συνέβη. Η ανθρώπινη μνήμη δεν λειτουργεί σαν βιντεοσκόπηση· ανακατασκευάζεται και μπορεί να επηρεάζεται από μεταγενέστερες πληροφορίες, προσδοκίες και υποβολές. Για αυτό η ύπνωση δεν χρησιμοποιείται ως μέσο επαλήθευσης της αντικειμενικής ακρίβειας μιας ανάμνησης.

Αντίθετα, εξετάζουμε τι σημαίνει η εμπειρία για το άτομο σήμερα. Μια ανάμνηση μπορεί να συνδέεται με μια πεποίθηση όπως «δεν είμαι ασφαλής», «δεν μπορώ να εμπιστευτώ», «πρέπει να είμαι πάντα σε έλεγχο» ή «δεν έχω επιλογή». Η εργασία μπορεί να επικεντρωθεί στο πώς αυτή η παλιά σύνδεση επηρεάζει το παρόν και στο αν μπορεί να διαμορφωθεί μια διαφορετική, περισσότερο υποστηρικτική σχέση με την εμπειρία. Κατά τη διάρκεια της ύπνωσης μπορεί να εμφανιστούν μνήμες, εικόνες, μεταφορές, αισθήσεις ή ολόκληρες συμβολικές σκηνές. Ο θεραπευτής δεν γνωρίζει εκ των προτέρων τι θα εμφανιστεί και δεν χρειάζεται να κατευθύνει το άτομο προς μια συγκεκριμένη ιστορία. Η διαδικασία ακολουθεί όσο γίνεται αυτό που αναδύεται αυθόρμητα, με ουδέτερη γλώσσα και χωρίς ερωτήσεις που θα μπορούσαν να υποβάλουν συγκεκριμένες απαντήσεις.

Όταν Εμφανίζεται Συμβολικό ή Ασυνήθιστο Υλικό

Μερικές φορές κατά τη διάρκεια μιας βαθιάς βιωματικής διαδικασίας μπορεί να εμφανιστούν σκηνές που δεν είναι δυνατό να γνωρίζουμε αν αντιστοιχούν σε πραγματικό γεγονός. Μπορεί να βιωθούν ως όνειρο, μεταφορά, φαντασιακή αφήγηση ή ακόμη και ως εμπειρία που το ίδιο το άτομο περιγράφει ως «άλλη ζωή». Δεν χρειάζεται να αποφασίσουμε αν μια τέτοια εμπειρία αποτελεί κυριολεκτική μνήμη. Στην εργασία μου την αντιμετωπίζω ως υποκειμενικό και συμβολικό υλικό και εξετάζουμε τι νόημα έχει για τον ίδιο τον άνθρωπο: τι συναίσθημα εκφράζει, ποια σχέση ή σύγκρουση συμβολίζει και αν η επεξεργασία της μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική κατανόηση της σημερινής του εμπειρίας.

Ο Στόχος δεν Είναι να Ξαναζήσετε το Τραύμα

Η επεξεργασία μιας τραυματικής εμπειρίας δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να επιστρέψει κανείς στον πόνο με την ίδια ένταση. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου δύσκολες εμπειρίες μπορούν να προσεγγιστούν με περισσότερη ασφάλεια, επίγνωση και δυνατότητα επιλογής. Προστατευτικές αντιδράσεις που αναπτύχθηκαν σε μια προηγούμενη περίοδο μπορεί τότε να ήταν απολύτως απαραίτητες. Το ερώτημα είναι αν εξακολουθούν να εξυπηρετούν τον άνθρωπο σήμερα ή αν πλέον περιορίζουν τη ζωή, τις σχέσεις ή τις επιλογές του. Η εργασία στρέφεται τελικά στο παρόν: στην κατανόηση του εαυτού, στην ενίσχυση της αίσθησης ασφάλειας, στην καλύτερη αναγνώριση και ρύθμιση των αντιδράσεων και στην ανάπτυξη νέων τρόπων ανταπόκρισης που ταιριάζουν περισσότερο στη σημερινή ζωή.

Σημαντική ενημέρωση

Η Κλινική Υπνοθεραπεία και οι συμπληρωματικές μέθοδοι που περιγράφονται εδώ δεν αντικαθιστούν την αναγκαία ιατρική, ψυχολογική ή ψυχιατρική φροντίδα. Όταν υπάρχει διάγνωση, έντονη ψυχική επιβάρυνση ή ήδη υπάρχουσα παρακολούθηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας, η εργασία χρειάζεται να γίνεται μέσα σε κατάλληλο πλαίσιο συνεργασίας και ασφάλειας. Οποιαδήποτε αλλαγή σε φαρμακευτική αγωγή ή υπάρχον θεραπευτικό πλάνο πραγματοποιείται μόνο σε συνεννόηση με τον επαγγελματία υγείας που έχει την ευθύνη της φροντίδας.