Το Εσωτερικό Παιδί και η Σύνδεση με τον Ενήλικο Εαυτό

Υπάρχουν στιγμές που, ενώ είμαστε ενήλικες, μια λέξη, ένα βλέμμα, μια απόσταση ή μια απόρριψη μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε ξανά μικροί και απροστάτευτοι. Η αντίδρασή μας μπορεί να μοιάζει πολύ μεγαλύτερη από αυτό που συμβαίνει εκείνη τη στιγμή, σαν κάτι στο παρόν να έχει αγγίξει μια πολύ παλαιότερη εμπειρία. Μπορεί να φοβόμαστε ότι θα μας εγκαταλείψουν, να δυσκολευόμαστε να εμπιστευτούμε, να αναζητούμε συνεχώς επιβεβαίωση ή να προσπαθούμε να είμαστε πάντοτε «αρκετοί». Άλλοτε θυμώνουμε, απομακρυνόμαστε, ελέγχουμε υπερβολικά ή κλεινόμαστε στον εαυτό μας χωρίς να καταλαβαίνουμε ακριβώς γιατί αυτό που συνέβη μας επηρέασε τόσο έντονα.

Το εσωτερικό παιδί είναι ένας συμβολικός τρόπος να περιγράψουμε εκείνο το μέρος του εαυτού μας που διατηρεί συναισθήματα, ανάγκες, πεποιθήσεις και τρόπους προστασίας που διαμορφώθηκαν στα πρώτα χρόνια της ζωής. Δεν αποτελεί διάγνωση και δεν σημαίνει ότι υπάρχει μέσα μας μια διαφορετική προσωπικότητα. Περιγράφει την πλευρά μας που θυμάται πώς ήταν να χρειάζεται φροντίδα, ασφάλεια, προστασία, αποδοχή και χώρο για να εκφραστεί.

Πώς Μπορεί να Βοηθήσει η Κλινική Υπνοθεραπεία

Η Κλινική Υπνοθεραπεία μπορεί να δημιουργήσει έναν ήρεμο και ασφαλή χώρο μέσα στον οποίο γίνεται ευκολότερο να πλησιάσουμε βαθύτερα και λιγότερο συνειδητά μέρη του εαυτού μας, χωρίς να τα κρίνουμε ή να τα πιέζουμε. Σε κατάσταση ύπνωσης δεν χάνετε τον έλεγχο ούτε παραδίδετε τη θέλησή σας σε κάποιον άλλον. Παραμένετε ξύπνιοι και συνειδητοί, ενώ η προσοχή στρέφεται περισσότερο προς την εσωτερική εμπειρία, τις εικόνες, τα συναισθήματα και τις σωματικές αισθήσεις.

Μέσα από τη δημιουργική φαντασία, τις μεταφορές, τον εσωτερικό διάλογο και την αναπλαισίωση μπορεί να γίνει περισσότερο προσιτή μια ανάγκη που κάποτε δεν ακούστηκε, ένας φόβος που εξακολουθεί να ενεργοποιείται ή μια πεποίθηση που δημιουργήθηκε σε μια εποχή κατά την οποία το παιδί δεν είχε ακόμη τις δυνατότητες του σημερινού ενήλικα. Ο στόχος δεν είναι να διαγράψουμε το παρελθόν ούτε να πείσουμε τον εαυτό μας ότι κάτι δύσκολο δεν συνέβη. Είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε σήμερα με εκείνη την εμπειρία. Ο ενήλικος εαυτός μπορεί συμβολικά να πλησιάσει το μικρότερο κομμάτι και να του προσφέρει προστασία, αποδοχή, επιβεβαίωση, όρια και κυρίως την αίσθηση ότι δεν είναι πλέον μόνο του.

Όταν το Παρελθόν Ενεργοποιείται στο Παρόν

Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας δεν χρειάζεται να ήταν ακραίες για να μας επηρεάσουν. Ένα παιδί μπορεί να έχει μεγαλώσει μέσα σε μια οικογένεια όπου υπήρχε αγάπη και, παρ’ όλα αυτά, να αισθάνθηκε ότι έπρεπε να είναι ήσυχο, δυνατό, άριστο ή συνεχώς διαθέσιμο για τους άλλους. Ίσως υπήρχε συναισθηματική απόσταση, υπερπροστασία, αυστηρή κριτική, συγκρούσεις, απώλεια, ασθένεια, απόρριψη ή η αίσθηση ότι το παιδί ήταν διαφορετικό και δεν ανήκε πουθενά. Το παιδί προσπαθεί να καταλάβει τον κόσμο με τα μέσα που διαθέτει εκείνη την εποχή και συχνά δημιουργεί συμπεράσματα που το βοηθούν να προσαρμοστεί.

Μπορεί να μάθει να μη ζητά τίποτε για να μην απογοητεύεται, να φροντίζει τους άλλους για να εξασφαλίζει την αποδοχή τους, να παραμένει αόρατο για να αποφεύγει τη σύγκρουση, να ελέγχει τα πάντα για να αισθάνεται ασφαλές ή να απομακρύνεται συναισθηματικά για να μην ξαναβιώσει την απόρριψη. Αυτές οι αντιδράσεις δεν αποτελούν συνειδητή επιλογή. Αναπτύχθηκαν αρχικά ως τρόποι προστασίας και προσαρμογής. Ό,τι όμως βοήθησε κάποτε το παιδί να αντέξει μπορεί αργότερα να περιορίζει τον ενήλικα.

Από την Εσωτερική Επίκριση στην Εσωτερική Φροντίδα

Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει να μιλούν στον εαυτό τους με μια αυστηρή εσωτερική φωνή. Μπορεί να μοιάζει με τη φωνή ενός γονέα, ενός δασκάλου ή κάποιου άλλου σημαντικού ανθρώπου. Μπορεί επίσης να δημιουργήθηκε σαν ένας τρόπος προστασίας: «αν κρίνω πρώτος εγώ τον εαυτό μου, ίσως πονέσω λιγότερο όταν με κρίνουν οι άλλοι». Η σύνδεση με το εσωτερικό παιδί δεν σημαίνει ότι παραμένουμε εγκλωβισμένοι στο παρελθόν ούτε ότι αποδίδουμε για πάντα την ευθύνη στους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν. Σημαίνει ότι κατανοούμε πώς διαμορφωθήκαμε, ώστε σήμερα να έχουμε περισσότερη δυνατότητα επιλογής. Η προσωπική ευθύνη τότε παύει να είναι κατηγορία και γίνεται δύναμη. Το παιδί δεν ευθύνεται για όσα βίωσε. Ο ενήλικας όμως μπορεί σταδιακά να αναλάβει τη σημερινή φροντίδα του εαυτού του.

Η Εργασία με τα Ασυνείδητα Μέρη του Εαυτού

Ορισμένες αντιδράσεις εμφανίζονται τόσο γρήγορα ώστε προηγούνται της συνειδητής μας σκέψης. Μπορεί να θυμώνουμε, να αποσυρόμαστε, να φοβόμαστε την εγκατάλειψη, να αναζητούμε επιβεβαίωση ή να δυσκολευόμαστε να εμπιστευτούμε χωρίς να καταλαβαίνουμε πάντοτε τι ενεργοποίησε την αντίδραση. Στην διαδικασία της Υπνοθεραπείας δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε αυτά τα μέρη ούτε να προσπαθήσουμε να τα εξαφανίσουμε. Αναζητούμε τι προσπάθησαν κάποτε να προστατεύσουν και τα βοηθάμε να αναγνωρίσουν ότι ο σημερινός ενήλικας διαθέτει πλέον περισσότερους πόρους, περισσότερες επιλογές και μεγαλύτερη δυνατότητα να προστατεύσει τον εαυτό του.

Η Σκιά σύμφωνα με τον Carl Jung

Στην Αναλυτική Ψυχολογία του Carl Jung, η Σκιά περιλαμβάνει πλευρές της προσωπικότητας που έχουν παραμείνει έξω από τη συνειδητή εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Μπορεί να αφορά θυμό, φόβο, ζήλια, ντροπή, ανάγκη, ευαλωτότητα ή επιθυμία για έλεγχο. Δεν περιλαμβάνει όμως μόνο όσα θεωρούμε «αρνητικά». Μέσα στη Σκιά μπορεί να έχουν παραμείνει και η δύναμη, η δημιουργικότητα, ο αυθορμητισμός, η χαρά, η διεκδίκηση και άλλες πλευρές που κάποτε δεν ένιωθαν ασφαλείς να εκφραστούν. Η Σκιά και το εσωτερικό παιδί δεν είναι ταυτόσημες έννοιες. Μπορούν όμως να συναντώνται όταν συναισθήματα ή πλευρές του παιδιού απορρίφθηκαν, επικρίθηκαν ή δεν βρήκαν χώρο να εκφραστούν. Η εργασία αυτή δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε επιβλαβείς συμπεριφορές. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε όσα υπάρχουν μέσα μας, αναλαμβάνουμε την ευθύνη τους και επιλέγουμε πιο συνειδητά τον τρόπο με τον οποίο θα τα εκφράσουμε.

Όταν το Σώμα Κρατά την Ένταση

Μια δύσκολη εμπειρία δεν εκφράζεται μόνο μέσα από τις σκέψεις. Μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αναπνέουμε, σφίγγουμε το σώμα, στεκόμαστε απέναντι στους άλλους ή αντιδρούμε όταν αισθανόμαστε απειλή. Η Κρανιοϊερή Θεραπεία και η ΣωματοΣυναισθηματική Απελευθέρωση (SomatoEmotional Release – SER) μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά για τη χαλάρωση, τη σωματική επίγνωση και τη διερεύνηση συναισθημάτων που αναδύονται κατά τη διάρκεια της σωματικής εμπειρίας.

Στο θεωρητικό πλαίσιο του Dr John E. Upledger χρησιμοποιείται ο όρος «μνήμη των ιστών» για να περιγράψει βιωματικά τη σύνδεση ανάμεσα σε μια προηγούμενη εμπειρία και σε σωματικές αισθήσεις ή αντιδράσεις. Ο όρος δεν σημαίνει ότι οι ιστοί αποθηκεύουν κυριολεκτικά ακριβείς αναμνήσεις ούτε ότι μια σωματική αίσθηση αποτελεί απόδειξη ότι συνέβη ένα συγκεκριμένο γεγονός. Το σώμα δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι που πρέπει να εξαναγκαστεί να «απελευθερώσει» μια εμπειρία. Προσεγγίζεται με χρόνο, σεβασμό και προσοχή στα προσωπικά του όρια.

Γιατί Μερικές Φορές Αντιστεκόμαστε στην Αλλαγή

Μερικές φορές φαίνεται σαν ένα μέρος του ανθρώπου να μην επιτρέπει την αλλαγή. Συνήθως όμως δεν πρόκειται για επιλογή ταλαιπωρίας ή άρνηση της βοήθειας. Μπορεί να είναι ένας μηχανισμός προστασίας απέναντι στο άγνωστο. Οι παλιές αντιδράσεις, ακόμη και όταν σήμερα δημιουργούν δυσκολία, είναι γνώριμες. Κάποτε μπορεί να συνδέθηκαν με την προσαρμογή και την αίσθηση ασφάλειας. Αυτά τα μηνύματα δεν αποτελούν αντικειμενικές αλήθειες. Είναι συμπεράσματα που μπορεί να δημιουργήθηκαν σε μια ηλικία κατά την οποία δεν υπήρχαν ακόμη η ωριμότητα, οι γνώσεις και οι δυνατότητες του σημερινού ενήλικα.Κάτω από αυτή την αντίσταση μπορεί να υπάρχουν βαθιά εσωτερικευμένα μηνύματα:

«Δεν μπορώ να αλλάξω.»
«Δεν αξίζω να αγαπηθώ.»
«Οι ανάγκες μου δεν έχουν σημασία.»
«Δεν μπορώ να εμπιστευτώ κανέναν.»
«Κάτι δεν πάει καλά με εμένα.»

Η Σύνδεση με τον Ενήλικο Εαυτό

Η αλλαγή δεν συμβαίνει απαραίτητα από τη μία στιγμή στην άλλη. Χτίζεται σταδιακά, κάθε φορά που επιλέγουμε να ακούσουμε μια ανάγκη, να προστατεύσουμε ένα όριο ή να μιλήσουμε στον εαυτό μας με περισσότερη καλοσύνη. Δεν ζητάμε από το παιδικό μέρος να σταματήσει να φοβάται, να θυμώνει ή να πονά.

Τι Μπορεί να Προσφέρει Αυτή η Διαδικασία

Η σύνδεση με το εσωτερικό παιδί μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσετε γιατί ορισμένες καταστάσεις σας επηρεάζουν τόσο έντονα, να αναγνωρίσετε βαθύτερες ανάγκες και να δημιουργήσετε έναν πιο υποστηρικτικό τρόπο σχέσης με τον εαυτό σας. Σκοπός της συνεργασίας μας δεν είναι να αλλάξουμε όσα συνέβησαν ούτε να παραμείνετε προσκολλημένοι στο παρελθόν. Είναι να μπορέσετε να πλησιάσετε το νεότερο κομμάτι του εαυτού σας με κατανόηση, να του προσφέρετε σήμερα όσα χρειάζεται και να συνεχίσετε τη ζωή σας με μεγαλύτερη εσωτερική ασφάλεια, ελευθερία και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις σας. Η διαδικασία μπορεί να υποστηρίξει:

• μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση και εμπιστοσύνη στον εαυτό,
• λιγότερη ενοχή, ντροπή και αυστηρή αυτοκριτική,
• πιο υγιή προσωπικά όρια,
• μεγαλύτερη ασφάλεια στις σχέσεις,
• αποδέσμευση από παλιά επαναλαμβανόμενα μοτίβα,
• πιο συνειδητές επιλογές στην ενήλικη ζωή.

Του προσφέρουμε έναν ενήλικο εαυτό που μπορεί να παραμείνει δίπλα του και να του πει:

Οι Προσεγγίσεις που Μπορούν να Συνδυαστούν

Η Εστιασμένη στις Λύσεις Προσέγγιση βοηθά να μη μείνουμε μόνο σε όσα συνέβησαν, αλλά να στραφούμε και σε αυτό που χρειάζεται να αλλάξει σήμερα. Αναζητούμε τις δυνάμεις, τις εξαιρέσεις και τα μικρά βήματα που μπορούν να οδηγήσουν σε μια πιο ελεύθερη καθημερινότητα. Επιλεγμένες τεχνικές του NLP μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση των εσωτερικών εικόνων, των λέξεων και των νοημάτων που συνδέονται με μια δύσκολη εμπειρία. Το Social Panorama μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο αναπαριστούμε εσωτερικά τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής μας και να υποστηρίξει την ενίσχυση των προσωπικών ορίων, της αίσθησης ισοτιμίας και της δυνατότητας να σχετιζόμαστε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Η Ενσωμάτωση του Εσωτερικού Παιδιού

Το εσωτερικό παιδί δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί. Χρειάζεται να ακουστεί και να ενσωματωθεί στη σημερινή προσωπικότητα, ώστε ο ώριμος εαυτός να μπορεί να αναλάβει τη ζωή. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο άνθρωπος μπορεί σταδιακά να αναγνωρίσει τις ανάγκες που δεν ικανοποιήθηκαν, να κατανοήσει καλύτερα τις σημερινές αντιδράσεις του, να επανεξετάσει παλιές πεποιθήσεις, να αναπτύξει μεγαλύτερη αυτοσυμπόνια και εσωτερική ασφάλεια, να δημιουργήσει πιο υγιή όρια και να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Σκοπός δεν είναι να ζούμε στραμμένοι προς τα πίσω. Είναι να μπορούμε να κοιτάξουμε το νεότερο κομμάτι του εαυτού μας με τρυφερότητα, να αναγνωρίσουμε όσα χρειάστηκε και να συνεχίσουμε μαζί προς τα εμπρός.

Τι Μπορεί να Προσφέρει Αυτή η Διαδικασία

Η σύνδεση με το εσωτερικό παιδί μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσετε γιατί ορισμένες καταστάσεις σας επηρεάζουν τόσο έντονα, να αναγνωρίσετε βαθύτερες ανάγκες και να δημιουργήσετε έναν πιο υποστηρικτικό τρόπο σχέσης με τον εαυτό σας. Σκοπός της συνεργασίας μας δεν είναι να αλλάξουμε όσα συνέβησαν ούτε να παραμείνετε προσκολλημένοι στο παρελθόν. Είναι να μπορέσετε να πλησιάσετε το νεότερο κομμάτι του εαυτού σας με κατανόηση, να του προσφέρετε σήμερα όσα χρειάζεται και να συνεχίσετε τη ζωή σας με μεγαλύτερη εσωτερική ασφάλεια, ελευθερία και εμπιστοσύνη στις δυνάμεις σας.

Η διαδικασία μπορεί να υποστηρίξει:

• μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση και εμπιστοσύνη στον εαυτό,
• λιγότερη ενοχή, ντροπή και αυστηρή αυτοκριτική,
• πιο υγιή προσωπικά όρια,
• μεγαλύτερη ασφάλεια στις σχέσεις,
• αποδέσμευση από παλιά επαναλαμβανόμενα μοτίβα,
• πιο συνειδητές επιλογές στην ενήλικη ζωή.

Σημαντική Ενημέρωση

Οι παραπάνω προσεγγίσεις δεν αντικαθιστούν την ιατρική, ψυχιατρική ή ψυχοθεραπευτική φροντίδα όταν αυτή είναι απαραίτητη. Όταν ένα άτομο παρακολουθείται από ψυχίατρο, η έναρξη της συνεργασίας προϋποθέτει προηγούμενη συνεννόηση και γραπτή ή τηλεφωνική επιβεβαίωση από τον θεράποντα ιατρό.

Βιβλιογραφία

• Arntz, A. (2012). Imagery rescripting as a therapeutic technique: Review of clinical trials, basic studies, and research agenda. Journal of Experimental Psychopathology, 3(2), 189–208. DOI
• Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Routledge.
• Gilbert, P. (2010). Compassion Focused Therapy: Distinctive Features. Routledge.
• Morina, N., Lancee, J., & Arntz, A. (2017). Imagery rescripting as a clinical intervention for aversive memories: A meta-analysis. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 55, 6–15. DOI
• Nash, M. R., & Barnier, A. J. (Eds.). (2008). The Oxford Handbook of Hypnosis: Theory, Research, and Practice. Oxford University Press.
• Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101. DOI
• Upledger, J. E. (1997). SomatoEmotional Release and Beyond. North Atlantic Books.
• Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press.
• Zhang, H., Carr, E. R., Garcia-Williams, A. G., et al. (2022). Childhood maltreatment and its relationship with self-compassion, depressive symptoms, and post-traumatic stress symptoms. Journal of Clinical Psychology. PubMed