Κλινική Υπνοθεραπεία για την Προετοιμασία και τη Διαχείριση του Πόνου στον Τοκετό
Κλινική Υπνοθεραπεία και Hypnobirthing
«Η προετοιμασία για τον τοκετό ενισχύει την εμπιστοσύνη της γυναίκας στο σώμα της, καλλιεργώντας ηρεμία, ευελιξία και εσωτερική ασφάλεια απέναντι σε κάθε στάδιο της γέννας.»
Ο τοκετός είναι μια βαθιά σωματική και συναισθηματική μετάβαση. Μαζί με τη χαρά και την προσμονή μπορεί να εμφανιστούν φόβος, αβεβαιότητα, ένταση ή ανησυχία για τον πόνο, την ασφάλεια και την εξέλιξη της γέννας. Η ψυχοσωματική προετοιμασία βοηθά τη γυναίκα να πλησιάσει αυτή την εμπειρία με περισσότερη ενημέρωση, ηρεμία και εμπιστοσύνη στις δυνατότητές της, διατηρώντας παράλληλα ευελιξία απέναντι σε όσα μπορεί να χρειαστούν κατά τη διάρκεια του τοκετού.
Ο όρος Hypnobirthing περιγράφει προγράμματα προετοιμασίας που συνδυάζουν τεχνικές χαλάρωσης, αναπνοής, νοερής απεικόνισης, θετικών υποβολών και αυτοΰπνωσης. Δεν αποτελεί μία ενιαία, τυποποιημένη μέθοδο και ο τρόπος εφαρμογής του διαφέρει ανάλογα με την εκπαίδευση και την προσέγγιση του επαγγελματία. Κατά την ύπνωση η γυναίκα δεν κοιμάται, δεν χάνει τον έλεγχο και δεν αποσυνδέεται από όσα συμβαίνουν. Βρίσκεται σε κατάσταση εστιασμένης προσοχής και μπορεί να ακούει, να επικοινωνεί, να κινείται και να λαμβάνει αποφάσεις. Στόχος είναι να αποκτήσει εργαλεία που θα μπορεί να χρησιμοποιεί αυτόνομα πριν και κατά τη διάρκεια της γέννας.
Η Συμβολή της Κλινικής Υπνοθεραπείας
Η Κλινική Υπνοθεραπεία μπορεί να ενταχθεί συμπληρωματικά στην προετοιμασία για τον τοκετό, υποστηρίζοντας τη διαχείριση του άγχους, του φόβου, της σωματικής έντασης και της υποκειμενικής εμπειρίας του πόνου. Μέσα από τεχνικές χαλάρωσης και αυτοΰπνωσης, η γυναίκα εξασκείται στο να στρέφει την προσοχή της στην αναπνοή, στις αισθήσεις και στις εσωτερικές εικόνες με μεγαλύτερη ηρεμία. Μαθαίνει να παρατηρεί όσα συμβαίνουν στο σώμα της χωρίς να κατακλύζεται από αυτά και να επιστρέφει σε μια αίσθηση ασφάλειας, ακόμη και όταν η ένταση αυξάνεται. Η διαδικασία μπορεί να βοηθήσει:
- στη μείωση του άγχους που σχετίζεται με τον τοκετό,
- στην καλλιέργεια μεγαλύτερης εμπιστοσύνης προς το σώμα,
- στην εξοικείωση με τεχνικές αναπνοής και χαλάρωσης,
- στη διαχείριση της σωματικής έντασης,
- στην αντιμετώπιση σκέψεων φόβου ή καταστροφολογίας,
- στην ανάπτυξη συγκέντρωσης και συναισθηματικής σταθερότητας,
- στην προετοιμασία για διαφορετικά πιθανά σενάρια τοκετού,
- στη διαχείριση του άγχους πριν από εξετάσεις ή ιατρικές παρεμβάσεις,
- στη βελτίωση του ύπνου κατά την εγκυμοσύνη,
- στην εκμάθηση αυτοΰπνωσης ως προσωπικού εργαλείου αυτορρύθμισης.
Φόβος, Ένταση και Αντίληψη του Πόνου
Ο φόβος μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο η γυναίκα αναπνέει, κινείται και αντιλαμβάνεται τις σωματικές αισθήσεις. Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται σε αυξημένη επιφυλακή, μπορεί να εμφανιστούν μυϊκή ένταση, γρήγορη ή ρηχή αναπνοή και μεγαλύτερη ευαισθησία απέναντι στα ερεθίσματα. Η σχέση ανάμεσα στον φόβο, στην ένταση και στον πόνο δεν είναι απλή ούτε ίδια για όλες τις γυναίκες. Η εμπειρία του τοκετού επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: τη θέση και την εξέλιξη του εμβρύου, την πορεία του τοκετού, την κόπωση, το αίσθημα ασφάλειας, το περιβάλλον, την υποστήριξη και τις προηγούμενες εμπειρίες.
Η ωκυτοκίνη, οι ενδορφίνες και οι ορμόνες που συνδέονται με την απόκριση στο στρες συμμετέχουν στη φυσιολογία του τοκετού. Ωστόσο, δεν είναι ακριβές ότι η χαλάρωση «αντικαθιστά» τις ορμόνες του στρες ή ότι μπορεί να εξασφαλίσει έναν σύντομο και ανώδυνο τοκετό. Η ψυχοσωματική προετοιμασία αποσκοπεί στη δημιουργία καλύτερων συνθηκών διαχείρισης της εμπειρίας, όχι στον πλήρη έλεγχο της βιολογικής διαδικασίας.
Τι Μπορεί να Περιλαμβάνει η Προετοιμασία
Η νοερή προετοιμασία δεν αποτελεί πρόβλεψη ούτε υπόσχεση για το πώς θα εξελιχθεί η γέννα. Βοηθά τη γυναίκα να εξοικειωθεί με την εμπειρία, να αναγνωρίσει τις ανάγκες της και να διατηρεί περισσότερες εσωτερικές επιλογές όταν οι συνθήκες αλλάζουν. Η προετοιμασία προσαρμόζεται στο ιστορικό, στις ανάγκες και στις επιθυμίες κάθε γυναίκας και μπορεί να περιλαμβάνει:
- αναπνοές που υποστηρίζουν τη χαλάρωση και τη συγκέντρωση,
- σταδιακή μυϊκή χαλάρωση,
- νοερές εικόνες ασφάλειας και ηρεμίας,
- εξάσκηση στην αυτοΰπνωση,
- μετατόπιση της προσοχής κατά τη διάρκεια των συσπάσεων,
- επεξεργασία φόβων και αρνητικών προσδοκιών,
- νοερή προετοιμασία για τα διαφορετικά στάδια του τοκετού,
- ενίσχυση της επικοινωνίας με τη μαιευτική ομάδα,
- προετοιμασία για αλλαγές στο αρχικό πλάνο,
- συμμετοχή του συντρόφου ή άλλου προσώπου υποστήριξης,
- τεχνικές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και μετά τη γέννα για ξεκούραση και συναισθηματική αποφόρτιση.
Προηγούμενη Δύσκολη ή Τραυματική Εμπειρία Τοκετού
Μια προηγούμενη δύσκολη γέννα, μια επείγουσα ιατρική παρέμβαση, η αίσθηση απώλειας ελέγχου ή η ανεπαρκής ενημέρωση μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο η γυναίκα προσεγγίζει μια επόμενη εγκυμοσύνη. Η υπνοθεραπευτική προετοιμασία μπορεί να υποστηρίξει τη σταδιακή επεξεργασία του φόβου, χωρίς να πιέζει τη γυναίκα να αναβιώσει λεπτομερώς την εμπειρία. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη σταθεροποίηση, στην αποκατάσταση της αίσθησης επιλογής και στη δημιουργία ενός ρεαλιστικού πλαισίου ασφάλειας για τον επόμενο τοκετό. Όταν υπάρχουν έντονα συμπτώματα τραύματος, κρίσεις πανικού, επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες ή σοβαρή ψυχική επιβάρυνση, χρειάζεται αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας με γνώση του περιγεννητικού τραύματος.
Εστιασμένη στις Λύσεις Προσέγγιση, NLP και Social Panorama
Η Εστιασμένη στις Λύσεις Προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει τη γυναίκα να αναγνωρίσει τις δυνάμεις και τις πρακτικές επιλογές της. Η προσοχή στρέφεται σε όσα μπορούν να ενισχύσουν το αίσθημα ασφάλειας και συνεργασίας, χωρίς να αγνοούνται οι πραγματικές δυσκολίες. Τεχνικές από το NLP μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επεξεργασία εσωτερικών εικόνων, λέξεων ή συνειρμών που εντείνουν τον φόβο. Δεν μεταβάλλουν τη μαιευτική πραγματικότητα, βοηθoύν στη διαμόρφωση μιας περισσότερο υποστηρικτικής εσωτερικής στάσης. Το Social Panorama μπορεί να αξιοποιηθεί για τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η γυναίκα βιώνει εσωτερικά τη σχέση της με τον σύντροφο, τη μαία, τον μαιευτήρα ή άλλα σημαντικά πρόσωπα. Στόχος είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης, των προσωπικών ορίων και της ικανότητας να ζητά καθαρά την υποστήριξη που χρειάζεται.
Κρανιοϊερή Προσέγγιση και Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση
Η Κρανιοϊερή Θεραπεία και η Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση (SomatoEmotional Release® – SER) μπορούν, όταν δεν υπάρχει ιατρική αντένδειξη, να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά για την υποστήριξη της χαλάρωσης, της σωματικής επίγνωσης και της συναισθηματικής αποφόρτισης. Η εφαρμογή τους κατά την εγκυμοσύνη χρειάζεται να γίνεται με ήπιους και κατάλληλα προσαρμοσμένους χειρισμούς, έπειτα από ενημέρωση και σύμφωνη γνώμη του επαγγελματία που παρακολουθεί την κύηση. Δεν χρησιμοποιούνται για την πρόκληση τοκετού, την αλλαγή της θέσης του εμβρύου ή την αντιμετώπιση μαιευτικών επιπλοκών. Η διαθέσιμη ερευνητική τεκμηρίωση για τη συγκεκριμένη χρήση τους στην εγκυμοσύνη και στον τοκετό παραμένει περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό παρουσιάζονται αποκλειστικά ως συμπληρωματικές πρακτικές ευεξίας και όχι ως μαιευτικές παρεμβάσεις.
Σημαντική Ενημέρωση
Η Κλινική Υπνοθεραπεία, το Hypnobirthing, η Εστιασμένη στις Λύσεις Προσέγγιση, το NLP, το Social Panorama, η Κρανιοϊερή Θεραπεία και η Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση δεν αντικαθιστούν την παρακολούθηση από μαιευτήρα ή μαία, τη μαιευτική φροντίδα, την αναλγησία ή οποιαδήποτε αναγκαία ιατρική παρέμβαση. Η έναρξη της προετοιμασίας χρειάζεται να γίνεται με τη σύμφωνη γνώμη του επαγγελματία υγείας που παρακολουθεί την κύηση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για εγκυμοσύνη υψηλού κινδύνου ή υπάρχουν μαιευτικές επιπλοκές. Όταν η γυναίκα παρακολουθείται από ψυχίατρο, η συνεργασία προϋποθέτει προηγούμενη συνεννόηση και γραπτή ή τηλεφωνική επιβεβαίωση από τον θεράποντα ιατρό.
Βιβλιογραφία
- Cyna, A. M., Andrew, M. I., & McAuliffe, G. L. (2006). Antenatal self-hypnosis for labour and childbirth: A pilot study. Anaesthesia and Intensive Care, 34(4), 464–469. PubMed
- Cyna, A. M., Crowther, C. A., Robinson, J. S., Andrew, M. I., Antoniou, G., & Baghurst, P. (2013). Hypnosis antenatal training for childbirth: A randomised controlled trial. BJOG, 120(10), 1248–1259. PubMed
- Davidson, J. A. (1962). An assessment of the value of hypnosis in pregnancy and labour. British Medical Journal, 2(5310), 951–953. PubMed
- Downe, S., Finlayson, K., Melvin, C., et al. (2015). Self-hypnosis for intrapartum pain management in pregnant nulliparous women: A randomised controlled trial of clinical effectiveness. BJOG, 122(9), 1226–1234. PubMed
- Hao, T. Y., Li, Y. H., & Yao, S. F. (1997). Clinical study on shortening the birth process using psychological suggestion therapy. Zhonghua Hu Li Za Zhi, 32(10), 568–570. PubMed
- Harmon, T. M., Hynan, M. T., & Tyre, T. E. (1990). Improved obstetric outcomes using hypnotic analgesia and skill mastery combined with childbirth education. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 58(5), 525–530. PubMed
- Hornyak, L. M., & Green, J. P. (Eds.). (2000). Healing from Within: The Use of Hypnosis in Women’s Health Care. Washington, DC: American Psychological Association.
- Jenkins, M. W., & Pritchard, M. H. (1993). Hypnosis: Practical applications and theoretical considerations in normal labour. British Journal of Obstetrics and Gynaecology, 100(3), 221–226. PubMed
- Madden, K., Middleton, P., Cyna, A. M., Matthewson, M., & Jones, L. (2016). Hypnosis for pain management during labour and childbirth. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD009356. PubMed
- Martin, A. A., Schauble, P. G., Rai, S. H., & Curry, R. W. Jr. (2001). The effects of hypnosis on the labor processes and birth outcomes of pregnant adolescents. Journal of Family Practice, 50(5), 441–443. PubMed
- National Institute for Health and Care Excellence. Intrapartum care (NG235). NICE
- VandeVusse, L., Irland, J., Berner, M. A., Fuller, S., & Adams, D. (2007). Hypnosis for childbirth: A retrospective comparative analysis of outcomes in one obstetrician’s practice. American Journal of Clinical Hypnosis, 50(2), 109–119. PubMed
- Werner, A., Uldbjerg, N., Zachariae, R., Rosen, G., & Nohr, E. A. (2013). Self-hypnosis for coping with labour pain: A randomised controlled trial. BJOG, 120(3), 346–353. PubMed
- Werner, A., Uldbjerg, N., Zachariae, R., & Nohr, E. A. (2013). Effect of self-hypnosis on duration of labor and maternal and neonatal outcomes: A randomized controlled trial. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 92(7), 816–823. PubMed
- Werner, A., Uldbjerg, N., Zachariae, R., Wu, C. S., & Nohr, E. A. (2013). Antenatal hypnosis training and childbirth experience: A randomized controlled trial. Birth, 40(4), 272–280. PubMed
- World Health Organization. (2018). WHO recommendations: Intrapartum care for a positive childbirth experience. World Health Organization



