Όταν η Σύνδεση Γίνεται Εξάρτηση

«Η δυσκολία δεν βρίσκεται πάντοτε στην αγάπη που αισθανόμαστε, αλλά στον φόβο ότι χωρίς τον άλλον χάνουμε ένα μέρος του εαυτού μας.»

Η έντονη επιθυμία για σύνδεση αποτελεί μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη. Όταν όμως η παρουσία, η ανταπόκριση ή η επιβεβαίωση ενός συγκεκριμένου προσώπου γίνεται απαραίτητη για να αισθανθεί κάποιος ασφάλεια και προσωπική αξία, η σχέση μπορεί να μετατραπεί σε πηγή συνεχούς αγωνίας. Η ερωτική προσκόλληση μπορεί να εκδηλώνεται μέσα σε μια σχέση, μετά από έναν χωρισμό ή απέναντι σε ένα πρόσωπο που δεν ανταποκρίνεται με τον ίδιο τρόπο. Ο νους επιστρέφει επίμονα στον άλλον, αναλύει μηνύματα και συμπεριφορές, δημιουργεί σενάρια επανασύνδεσης και αναζητά σημάδια ενδιαφέροντος. Παράλληλα, το σώμα μπορεί να βιώνει ένταση, αϋπνία, ταχυπαλμία, δυσφορία στο στομάχι ή μια συνεχή αίσθηση αναμονής. Η ερωτική προσκόλληση δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Συχνά αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο το άτομο προσπαθεί να διατηρήσει έναν σημαντικό δεσμό και να προστατευτεί από το βίωμα της απόρριψης, της εγκατάλειψης ή της μοναξιάς.

Η Συμβολή της Κλινικής Υπνοθεραπείας

Η Κλινική Υπνοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τι βρίσκεται πίσω από την έντονη ανάγκη για επιβεβαίωση, χωρίς να ακυρώνει τα συναισθήματά του και χωρίς να προσπαθεί να διαγράψει τη σχέση ή τη μνήμη του άλλου ανθρώπου. Μέσα σε ένα ασφαλές πλαίσιο, η προσοχή στρέφεται στα βαθύτερα συναισθήματα που ενεργοποιούνται όταν ο άλλος απομακρύνεται: στον φόβο της εγκατάλειψης, στην αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός», στη δυσκολία αποχωρισμού ή στην πεποίθηση ότι η προσωπική αξία εξαρτάται από το αν κάποιος μας επιλέγει.

Παράλληλα, εργαζόμαστε με τη σωματική ένταση που συνοδεύει την προσκόλληση. Με τη βοήθεια της αναπνοής, της εστίασης στις αισθήσεις του σώματος, της καθοδηγούμενης νοερής απεικόνισης και κατάλληλων υπνωτικών τεχνικών, το άτομο μπορεί σταδιακά να μειώσει την εσωτερική υπερδιέγερση. Όσο το νευρικό σύστημα ηρεμεί, γίνεται ευκολότερο να διακρίνει κανείς αυτό που πραγματικά συμβαίνει από εκείνο που φοβάται ότι μπορεί να συμβεί. Στόχος δεν είναι να σταματήσει το άτομο να αγαπά ή να αισθάνεται. Είναι να μπορέσει να συνδεθεί χωρίς να χάνει τον εαυτό του, να αντέχει την αβεβαιότητα και να κάνει επιλογές που προστατεύουν την αξιοπρέπεια και τη συναισθηματική του ισορροπία.

Όταν η Σύνδεση Γίνεται Εξάρτηση

Η ερωτική προσκόλληση μπορεί να γίνει ιδιαίτερα έντονη όταν η ανταπόκριση του άλλου είναι αβέβαιη ή ασυνεπής. Μια περίοδος οικειότητας μπορεί να ακολουθείται από απόσταση, σιωπή ή απόρριψη. Αυτή η εναλλαγή ενισχύει την προσδοκία και κρατά το άτομο σε διαρκή συναισθηματική εγρήγορση. Ένα μήνυμα, ένα τηλεφώνημα ή μια μικρή ένδειξη ενδιαφέροντος μπορεί να προκαλέσει προσωρινή ανακούφιση. Όταν η επικοινωνία διακόπτεται, η αγωνία επιστρέφει και δημιουργείται η ανάγκη για νέα επιβεβαίωση. Έτσι σχηματίζεται ένας επαναλαμβανόμενος κύκλος προσδοκίας, ανακούφισης και απογοήτευσης.

Ο άνθρωπος μπορεί να αντιλαμβάνεται λογικά ότι η σχέση δεν τον καλύπτει ή ότι το άλλο πρόσωπο δεν είναι διαθέσιμο. Συναισθηματικά, όμως, μπορεί να αισθάνεται ότι δεν έχει τη δύναμη να απομακρυνθεί. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν προσπαθεί απλώς να διατηρήσει μια σχέση. Προσπαθεί, πολλές φορές, να διατηρήσει την ελπίδα ότι μέσα από αυτή τη σχέση θα αισθανθεί τελικά σημαντικός, ασφαλής και αγαπητός. Οι όροι «ερωτική εξάρτηση» και «ερωτική εμμονή» χρησιμοποιούνται συχνά για να περιγράψουν αυτή την εμπειρία, δεν αποτελούν όμως αυτοτελείς επίσημες ψυχιατρικές διαγνώσεις. Η ένταση ενός έρωτα ή ο πόνος ενός χωρισμού δεν σημαίνουν από μόνα τους ότι υπάρχει ψυχική διαταραχή. Η δυσκολία χρειάζεται προσοχή όταν γίνεται επίμονη, προκαλεί σοβαρή δυσφορία, περιορίζει την καθημερινή ζωή ή οδηγεί σε συμπεριφορές που παραβιάζουν τα προσωπικά όρια.

Ο Φόβος της Εγκατάλειψης

Οι πρώιμες σχέσεις μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε την εγγύτητα, την απόσταση και τον αποχωρισμό. Όταν η φροντίδα ήταν ασυνεπής, όταν η αγάπη συνοδευόταν από απόρριψη ή όταν το παιδί έπρεπε να προσπαθεί συνεχώς για να κερδίσει την προσοχή, μπορεί να μάθει ότι η σύνδεση δεν είναι σταθερή και χρειάζεται διαρκή προσπάθεια. Αργότερα, ένα συναισθηματικά απόμακρο ή απρόβλεπτο πρόσωπο μπορεί να ενεργοποιήσει αυτή την παλαιότερη αγωνία. Το άτομο δεν αναζητά συνειδητά μια δύσκολη σχέση. Μπορεί όμως να αισθάνεται παράξενα οικεία μέσα σε μια κατάσταση όπου χρειάζεται ξανά να περιμένει, να αποδεικνύει την αξία του ή να αγωνίζεται για την αγάπη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ερωτική προσκόλληση προκαλείται από την παιδική ηλικία. Η μοναξιά, μια πρόσφατη απώλεια, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, μια τραυματική σχέση ή μια περίοδος έντονης συναισθηματικής ευαλωτότητας μπορούν επίσης να συμβάλουν. Εξετάζουμε πάντοτε τη μοναδική ιστορία του ανθρώπου και αποφεύγουμε τις εύκολες γενικεύσεις.

Τα Μοτίβα που Επαναλαμβάνονται

Ο όρος «επαναληπτικός καταναγκασμός» χρησιμοποιήθηκε ιστορικά για να περιγράψει την τάση του ανθρώπου να επαναλαμβάνει καταστάσεις που μοιάζουν με παλαιότερες ανεπίλυτες εμπειρίες. Σήμερα μπορούμε να κατανοήσουμε αυτά τα μοτίβα και μέσα από τη θεωρία του δεσμού, τις μαθημένες συναισθηματικές αντιδράσεις και τις εσωτερικές πεποιθήσεις που έχουμε σχηματίσει για την αγάπη. Κάποιος μπορεί να επιλέγει επανειλημμένα ανθρώπους που δεν είναι διαθέσιμοι, ελπίζοντας ασυνείδητα ότι αυτή τη φορά η ιστορία θα έχει διαφορετική κατάληξη. Μπορεί να προσπαθεί να κερδίσει από τον σημερινό σύντροφο την αναγνώριση που έλειψε σε μια προηγούμενη σχέση ή σε μια σημαντική περίοδο της ζωής του. Η κατανόηση του μοτίβου δεν αποσκοπεί στην επίρριψη ευθυνών στους γονείς, στον σύντροφο ή στον ίδιο τον άνθρωπο. Προσφέρει τη δυνατότητα να αναγνωριστεί τι επαναλαμβάνεται, ποια ανάγκη προσπαθεί να ικανοποιηθεί και ποια διαφορετική επιλογή μπορεί να γίνει σήμερα.

Η Προσκόλληση Μέσα στο Σώμα

Η ερωτική απόρριψη και η αβεβαιότητα δεν βιώνονται μόνο ως σκέψεις. Μπορεί να συνοδεύονται από σφίξιμο στο στήθος, κόμπο στον λαιμό, δυσφορία στο στομάχι, αϋπνία, απώλεια όρεξης, σωματική ανησυχία ή έντονη ανάγκη για κίνηση και επικοινωνία. Όταν το νευρικό σύστημα αντιλαμβάνεται την απομάκρυνση ως απειλή για έναν σημαντικό δεσμό, το σώμα μπορεί να εισέρχεται σε κατάσταση συναγερμού. Η επικοινωνία με το άλλο πρόσωπο προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, με αποτέλεσμα ο νους να τη συνδέει ακόμη περισσότερο με την αίσθηση ασφάλειας. Στη συνεδρία δεν εργαζόμαστε μόνο με το περιεχόμενο των σκέψεων. Παρατηρούμε πού εκφράζεται η αγωνία στο σώμα, τι αλλάζει στην αναπνοή και ποια αίσθηση εμφανίζεται όταν το άτομο φαντάζεται την απόσταση ή τον αποχωρισμό. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να αρχίσει να δημιουργείται μια νέα εμπειρία: η ασφάλεια να μην εξαρτάται αποκλειστικά από την παρουσία ή την ανταπόκριση του άλλου.

Επαναφέροντας τον Εαυτό στο Κέντρο

Με εργαλεία της Κλινικής Υπνοθεραπείας και του Social Panorama μπορούμε να διερευνήσουμε τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αναπαριστά εσωτερικά τις σχέσεις του. Μερικές φορές ο άλλος άνθρωπος καταλαμβάνει όλο το νοητικό και συναισθηματικό πεδίο, ενώ ο ίδιος ο εαυτός μοιάζει μικρός, μακρινός ή σχεδόν αόρατος. Δουλεύοντας βιωματικά με την απόσταση, τη θέση, το μέγεθος και την ένταση αυτών των εσωτερικών αναπαραστάσεων, το άτομο μπορεί να αρχίσει να επαναφέρει τον εαυτό του στο κέντρο της ζωής του. Δεν εξαφανίζουμε το άλλο πρόσωπο ούτε αρνούμαστε τη σημασία της σχέσης. Αποκαθιστούμε όμως τον απαραίτητο ψυχικό χώρο για τις προσωπικές ανάγκες, τα όρια, τις επιλογές και το μέλλον.

Η εστιασμένη στις λύσεις προσέγγιση βοηθά στη συνέχεια να μεταφερθεί αυτή η αλλαγή στην καθημερινότητα. Αντί η προσοχή να παραμένει αποκλειστικά στο «γιατί δεν με θέλει;», στρέφεται σταδιακά στο «πώς θέλω να αισθάνομαι μέσα σε μια σχέση;», «τι χρειάζομαι για να προστατεύω τον εαυτό μου;» και «ποιο μικρό βήμα μπορώ να κάνω σήμερα προς τη ζωή που επιθυμώ;».

Κρανιοϊερή Προσέγγιση και Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση

Η Κρανιοϊερή Θεραπεία χρησιμοποιεί πολύ ήπιους χειρισμούς και συνειδητή σωματική επαφή, με σκοπό να υποστηρίξει τη σωματική ηρεμία και τη βαθύτερη επίγνωση. Στο πλαίσιο της Κρανιοϊερής προσέγγισης μπορεί να ενταχθεί η Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση — SomatoEmotional Release (SER), η οποία συνδυάζει την επαφή με το σώμα, τον διάλογο και την παρατήρηση των συναισθημάτων που αναδύονται. Σύμφωνα με το μοντέλο του John E. Upledger, ο όρος «ενεργειακή κύστη» περιγράφει μια περιοχή όπου θεωρείται ότι έχει διατηρηθεί η επίδραση μιας σωματικά ή συναισθηματικά έντονης εμπειρίας. Δεν πρόκειται για ανατομική κύστη ούτε για επιστημονικά επιβεβαιωμένη βιολογική δομή, αλλά για έναν βιωματικό όρο που χρησιμοποιείται στο συγκεκριμένο θεραπευτικό μοντέλο.

Στην ερωτική προσκόλληση μπορεί να παρατηρήσουμε ότι ο φόβος της απόστασης συνοδεύεται από συγκεκριμένη ένταση στο σώμα. Η ήπια επαφή και η σωματική επίγνωση μπορούν να προσφέρουν χώρο ώστε να αναγνωριστούν οι ανάγκες που κρύβονται πίσω από αυτή την ένταση: ανάγκη για ασφάλεια, προστασία, αποδοχή, φροντίδα ή δικαίωμα ύπαρξης χωρίς συνεχή επιβεβαίωση. Η διαδικασία δεν επιδιώκει να ανασύρει υποχρεωτικά αναμνήσεις ούτε να προκαλέσει έντονη συναισθηματική εκφόρτιση. Ακολουθεί τον ρυθμό του ανθρώπου και ό,τι μπορεί να επεξεργαστεί με ασφάλεια τη συγκεκριμένη στιγμή.

Ερωτική Προσκόλληση και Συνεξάρτηση

Η ερωτική προσκόλληση και η συνεξάρτηση μπορούν να συνυπάρχουν, αλλά δεν είναι ακριβώς το ίδιο. Η ερωτική προσκόλληση επικεντρώνεται κυρίως στην έντονη ενασχόληση με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο και στον φόβο της απώλειας του δεσμού. Η συνεξάρτηση αποτελεί ευρύτερο σχεσιακό μοτίβο. Το άτομο μπορεί να αναλαμβάνει υπερβολικά την ευθύνη για τα συναισθήματα, τις ανάγκες ή τις επιλογές των άλλων, να δυσκολεύεται να θέσει όρια και να παραμελεί συστηματικά τον εαυτό του για να διατηρεί τις σχέσεις του.

Όρια, Ευθύνη και Ασφάλεια

Το συναίσθημα δεν είναι κάτι για το οποίο χρειάζεται να ντρεπόμαστε. Η συμπεριφορά, όμως, παραμένει προσωπική ευθύνη. Η επανειλημμένη επικοινωνία όταν ο άλλος έχει ζητήσει απόσταση, η παρακολούθηση, οι απειλές, ο έλεγχος ή η παραβίαση των ορίων δεν αποτελούν εκφράσεις αγάπης και χρειάζεται να αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα. Όταν η προσκόλληση συνοδεύεται από σοβαρή κατάθλιψη, σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, κατάχρηση ουσιών, αδυναμία καθημερινής λειτουργίας, επιθετικότητα ή συμπεριφορές παρακολούθησης, απαιτείται άμεση αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η Κλινική Υπνοθεραπεία, η Εστιασμένη στις Λύσεις Προσέγγιση, το NLP και το Social Panorama, καθώς και η Κρανιοϊερή Θεραπεία με τη Σωματοσυναισθηματική Απελευθέρωση (SomatoEmotional Release® – SER), δεν αντικαθιστούν την ψυχολογική, ψυχιατρική ή ιατρική φροντίδα. Εφαρμόζονται συμπληρωματικά και επιλέγονται ανάλογα με τις ανάγκες, το ιστορικό και τους προσωπικούς στόχους κάθε ανθρώπου. Όταν το άτομο παρακολουθείται από ψυχίατρο, η έναρξη της συνεργασίας προϋποθέτει προηγούμενη συνεννόηση και γραπτή ή τηλεφωνική επιβεβαίωση από τον θεράποντα ιατρό.

Βιβλιογραφία

• Earp, B. D., Wudarczyk, O. A., Foddy, B., & Savulescu, J. (2017). Addicted to love: What is love addiction and when should it be treated? Philosophy, Psychiatry, & Psychology, 24(1), 77–92.
• Fisher, H. E., Aron, A., & Brown, L. L. (2005). Romantic love: An fMRI study of a neural mechanism for mate choice. Journal of Comparative Neurology, 493(1), 58–62.
• Fisher, H. E., Aron, A., & Brown, L. L. (2006). Romantic love: A mammalian brain system for mate choice. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 361(1476), 2173–2186.
• Fisher, H. E., Brown, L. L., Aron, A., Strong, G., & Mashek, D. (2010). Reward, addiction, and emotion regulation systems associated with rejection in love. Journal of Neurophysiology, 104(1), 51–60.
• Fisher, H. E., Xu, X., Aron, A., & Brown, L. L. (2016). Intense, passionate, romantic love: A natural addiction? Frontiers in Psychology, 7, 687.
• Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change (2nd ed.). Guilford Press.
• Stein, D. J., & Vythilingum, B. (2009). Love and attachment: The psychobiology of social bonding. CNS Spectrums, 14(5), 239–242.
• Valentine, K. E., Milling, L. S., Clark, L. J., & Moriarty, C. L. (2019). The efficacy of hypnosis as a treatment for anxiety: A meta-analysis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 67(3), 336–363.
• Upledger, J. E. (2002). SomatoEmotional Release: Deciphering the Language of Life. North Atlantic Books.