Χρυσάνθη Δαφοπούλου
Κλινική Υπνοθεραπεύτρια – Επόπτρια Κλινικής Υπνοθεραπείας
MNCH (Acc.) • HPD • NCH Accredited Supervisor • CNHC Registered
Η πραγματική φύση της Κλινικής Υπνοθεραπείας
Η Κλινική Υπνοθεραπεία δεν είναι απλώς μια τεχνική χαλάρωσης, η ανάγνωση ενός έτοιμου κειμένου ή η εφαρμογή μιας σειράς υποβολών. Είναι μια οργανωμένη θεραπευτική διαδικασία, η οποία χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, εξατομικευμένο σχεδιασμό, δεοντολογία, επαγγελματικά όρια και ουσιαστική θεραπευτική σχέση.
Η ύπνωση αξιοποιεί την εστιασμένη προσοχή, τη φαντασία, τη δεκτικότητα σε θεραπευτικές προτάσεις και την ικανότητα του ανθρώπου να προσεγγίζει με διαφορετικό τρόπο τις σκέψεις, τις αισθήσεις, τις αναμνήσεις και τα συναισθήματά του. Έχει μελετηθεί, μεταξύ άλλων, σε σχέση με το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου, το άγχος, τον πόνο, τις εξάψεις και τη διακοπή του καπνίσματος. Ωστόσο, η μέθοδος από μόνη της δεν αρκεί. Η ποιότητα της θεραπευτικής εργασίας εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τον άνθρωπο που την εφαρμόζει.
Ένας υπεύθυνος Κλινικός Υπνοθεραπευτής χρειάζεται:
- επαρκή και αναγνωρισμένη εκπαίδευση από αναγνωρισμένο φορέα εξωτερικού
- Γνώση του κώδικα Ηθικής & Δεοντολογίας
- κατανόηση των ενδείξεων, των αντενδείξεων και των ορίων της μεθόδου
- ικανότητα λήψης και αξιολόγησης ενός ολοκληρωμένου ιστορικού
- κλινική κρίση και αναγνώριση συμπτωμάτων που χρειάζονται ιατρική ή ψυχιατρική διερεύνηση
- σεβασμό στη συναίνεση, την αυτονομία και την αξιοπρέπεια του θεραπευόμενου
- σταθερά επαγγελματικά όρια
- συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη και κλινική εποπτεία – CPD
- αυθεντικότητα, συναισθηματική ωριμότητα και πραγματική θεραπευτική παρουσία
Οι Κώδικες Δεοντολογίας του NCH και του CNHC δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ασφάλεια, στην ενημερωμένη συναίνεση, στην εμπιστευτικότητα, στην επαγγελματική επάρκεια, στη συνεργασία με άλλους επαγγελματίες υγείας και στην παραπομπή όταν οι ανάγκες του θεραπευόμενου υπερβαίνουν τα όρια της αρμοδιότητας του Υπνοθεραπευτή.[
Ο αυθεντικός και δυναμικός θεραπευτής
Ο καλός θεραπευτής δεν είναι απλώς ευγενικός ή συγκαταβατικός. Χρειάζεται να είναι αυθεντικός, σταθερός και δυναμικά παρών μέσα στη θεραπευτική σχέση. Η δυναμικότητα δεν σημαίνει ισχυρογνωμοσύνη. Η αυθεντικότητα δεν είναι τεχνική. Καλλιεργείται μέσα από εκπαίδευση, προσωπική ανάπτυξη, κλινική εμπειρία, αυτοπαρατήρηση και εποπτεία. Ο ίδιος ο θεραπευτής, η παρουσία του και ο τρόπος με τον οποίο σχετίζεται αποτελούν μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας. Αυτό σημαίνει ότι ο θεραπευτής μπορεί:
- να παραμένει παρών απέναντι σε δύσκολα συναισθήματα
- να ακούει όσα λέγονται αλλά και όσα δυσκολεύεται να εκφράσει ο θεραπευόμενος
- να θέτει ασφαλή και ξεκάθαρα όρια
- να προσαρμόζει την παρέμβαση στις ανάγκες του συγκεκριμένου ανθρώπου
- να αναγνωρίζει πότε μπορεί να συνεχίσει και πότε χρειάζεται να ζητήσει εποπτεία ή να παραπέμψει
- να μη δημιουργεί εξάρτηση, αλλά να ενισχύει την αυτονομία και την προσωπική δύναμη του θεραπευόμενου
Η Νοσηλευτική ως κλινικό θεμέλιο
Η Νοσηλευτική αποτελεί μια ιδιαίτερα ισχυρή βάση για την εξειδίκευση στην Κλινική Υπνοθεραπεία, επειδή εκπαιδεύει τον επαγγελματία να βλέπει τον άνθρωπο ολιστικά και όχι ως ένα μεμονωμένο σύμπτωμα. Δεν είναι τυχαίο ότι το CNHC Core Curriculum for Hypnotherapy περιλαμβάνει ρητά την ανατομία, τη φυσιολογία και την παθολογία που σχετίζονται με το αντικείμενο του επαγγελματία. Ο Κώδικας του CNHC προβλέπει επίσης λήψη και τεκμηρίωση ιστορικού, αξιολόγηση των αναγκών υγείας, αναγνώριση της ανάγκης για περαιτέρω διερεύνηση και συνεργασία ή παραπομπή σε άλλον επαγγελματία υγείας. Η Νοσηλευτική δεν αντικαθιστά την ειδική εκπαίδευση στην Υπνοθεραπεία. Προσφέρει, όμως, ένα ουσιαστικό κλινικό υπόβαθρο επάνω στο οποίο μπορεί να στηριχθεί μια ασφαλέστερη, πιο ολοκληρωμένη και υπεύθυνη θεραπευτική πρακτική. Η νοσηλευτική εκπαίδευση προσφέρει γνώσεις και δεξιότητες όπως:
- ανατομία, φυσιολογία και παθολογία
- λήψη και καταγραφή ιστορικού
- συστηματική κλινική παρατήρηση
- αναγνώριση μεταβολών στη σωματική και ψυχική κατάσταση
- αξιολόγηση κινδύνου
- θεραπευτική επικοινωνία
- φροντίδα ανθρώπων σε συνθήκες πόνου, φόβου και ευαλωτότητας
- συνεργασία με διεπιστημονικές ομάδες
- κατανόηση της φαρμακευτικής αγωγής και των πιθανών επιδράσεών της
- γνώση του πότε απαιτείται παραπομπή ή επείγουσα ιατρική αξιολόγηση
Η προσωπική μου κλινική διαδρομή
Η δική μου επαγγελματική προσέγγιση δεν διαμορφώθηκε μόνο μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας της Υπνοθεραπείας. Βασίζεται σε πολυετή εκπαίδευση, κλινική εμπειρία, εργασία σε διαφορετικά συστήματα υγείας και συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη. Η νοσηλευτική μου εκπαίδευση και η κλινική εμπειρία μου στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Ο Ευαγγελισμός» και στο Royal Victoria Infirmary του Newcastle upon Tyne με έφεραν σε άμεση επαφή με ανθρώπους που αντιμετώπιζαν ασθένεια, πόνο, αβεβαιότητα και επείγουσες καταστάσεις.
Εργάστηκα επίσης ως Medical Services Advisor στη MedicAlert Foundation UK, έναν φιλανθρωπικό οργανισμό που παρέχει υπηρεσίες ιατρικής ταυτοποίησης και πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες υγείας για την υποστήριξη των επαγγελματιών υγείας σε επείγουσες περιστάσεις. Οι εμπειρίες αυτές με εκπαίδευσαν:
- να ακούω προσεκτικά
- να αναγνωρίζω κλινικά σημαντικές πληροφορίες
- να αξιολογώ τον βαθμό επείγοντος μιας κατάστασης
- να διακρίνω πότε απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση
- να επικοινωνώ με σαφήνεια και υπευθυνότητα
- να αντιμετωπίζω τον άνθρωπο ως μία ενότητα σώματος, συναισθήματος, εμπειρίας και κοινωνικού περιβάλλοντος
Κλινική παρατήρηση και αναγνώριση προειδοποιητικών σημείων
Ο Κλινικός Υπνοθεραπευτής δεν αντικαθιστά τον ιατρό και δεν πραγματοποιεί ιατρική διάγνωση, εκτός εάν διαθέτει ξεχωριστή νόμιμη επαγγελματική ιδιότητα που του παρέχει αυτή την αρμοδιότητα. Χρειάζεται, όμως, να διαθέτει επαρκή κλινική επίγνωση ώστε να αναγνωρίζει ότι ένα σύμπτωμα δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άγχος. Για παράδειγμα, ταχυκαρδία, δύσπνοια, ζάλη, πόνος ή πίεση στο στήθος μπορεί να εμφανιστούν σε μια κρίση πανικού, αλλά μπορεί επίσης να σχετίζονται με καρδιακή αρρυθμία ή άλλη οργανική κατάσταση. Η ασφαλής πρακτική δεν βασίζεται στην υπόθεση ότι «είναι απλώς άγχος». Προϋποθέτει αξιολόγηση του ιστορικού, αναγνώριση των προειδοποιητικών σημείων και παραπομπή για ιατρικό έλεγχο όταν υπάρχει αμφιβολία. Η κλινική γνώση δεν χρησιμοποιείται για να επεκτείνει αυθαίρετα τον ρόλο του υπνοθεραπευτή. Χρησιμοποιείται για να προστατεύσει τον θεραπευόμενο και να καθορίσει με υπευθυνότητα τα όρια της παρέμβασης. Το ίδιο ισχύει για:
- συμπτώματα κατάθλιψης ή αυτοκτονικό ιδεασμό·
- εξαρτήσεις και στερητικά συμπτώματα·
- επεισόδια μανίας, υπομανίας ή ψύχωσης·
- επίμονο ή ανεξήγητο πόνο·
- νευρολογικά συμπτώματα·
- γυναικολογικά συμπτώματα ή ασυνήθιστη αιμορραγία·
- διαταραχές ύπνου που μπορεί να συνδέονται με οργανικό πρόβλημα·
- σημαντικές μεταβολές στην όρεξη, στο βάρος ή στη λειτουργικότητα.
Η λήψη ζωτικών σημείων
Η λήψη ζωτικών σημείων δεν αποτελεί υποχρεωτικό ή συνηθισμένο μέρος κάθε συνεδρίας Κλινικής Υπνοθεραπείας. Μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένος κλινικός λόγος, μέσα στα όρια της επαγγελματικής εκπαίδευσης και αρμοδιότητας, με ενημέρωση και συναίνεση του θεραπευόμενου και σύμφωνα με τις ισχύουσες επαγγελματικές και ασφαλιστικές προϋποθέσεις. Οι μετρήσεις αυτές δεν χρησιμοποιούνται για αυθαίρετη διάγνωση. Εάν προκύψει ανησυχητική ένδειξη, η σωστή ενέργεια είναι η παραπομπή στον κατάλληλο επαγγελματία υγείας ή, εφόσον απαιτείται, η αναζήτηση επείγουσας βοήθειας. Η νοσηλευτική μου εκπαίδευση περιλαμβάνει τη σωστή μέτρηση και αξιολόγηση βασικών ζωτικών σημείων, όπως:
- αρτηριακή πίεση
- σφυγμοί και καρδιακός ρυθμός
- αναπνευστική συχνότητα
- θερμοκρασία
- κορεσμός οξυγόνου, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη
Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου: ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα
Το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύνδεσης μεταξύ σώματος, νευρικού συστήματος και ψυχολογικής κατάστασης. Η υπνοθεραπεία που χρησιμοποιείται για το ευερέθιστο έντερο έχει μελετηθεί ως συμπληρωματική παρέμβαση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις επίμονων συμπτωμάτων. Στόχος δεν είναι να χαρακτηριστεί κάθε σωματικό σύμπτωμα «ψυχοσωματικό», αλλά να υποστηριχθεί με υπευθυνότητα ο άνθρωπος μέσα σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο φροντίδας. Η εφαρμογή της, όμως, χρειάζεται να βασίζεται σε σωστή ιατρική αξιολόγηση και να μην καθυστερεί τη διερεύνηση συμπτωμάτων που μπορεί να υποδηλώνουν διαφορετική οργανική πάθηση. Η κλινική εμπειρία βοηθά τον θεραπευτή να διερευνήσει:
- εάν έχει προηγηθεί ιατρική διάγνωση·
- τη διάρκεια, τη συχνότητα και την ένταση των συμπτωμάτων·
- πιθανές μεταβολές στις κενώσεις ή στο σωματικό βάρος·
- την ύπαρξη πόνου, αιμορραγίας ή άλλων προειδοποιητικών σημείων·
- τη φαρμακευτική αγωγή και τις εξετάσεις που έχουν πραγματοποιηθεί·
- τον τρόπο με τον οποίο το άγχος επηρεάζει τα συμπτώματα·
- τον βαθμό στον οποίο η κατάσταση επηρεάζει την καθημερινή ζωή.
Αϋπνία, χρόνιος πόνος και ινομυαλγία
Η αϋπνία μπορεί να συνδέεται με άγχος και υπερδιέγερση, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάζεται από φαρμακευτική αγωγή, ορμονικές μεταβολές, πόνο, υπνική άπνοια, κατάθλιψη ή άλλες παθήσεις. Η ύπνωση έχει μελετηθεί ως συμπληρωματική προσέγγιση για τη διαχείριση του χρόνιου πόνου. Οι σχετικές κατευθυντήριες οδηγίες για την ινομυαλγία δίνουν έμφαση στην εξατομικευμένη, πολυπαραγοντική και διεπιστημονική αντιμετώπιση. Αντίστοιχα, στον χρόνιο πόνο και στην ινομυαλγία απαιτείται κατανόηση της αλληλεπίδρασης μεταξύ:
- νευρικού συστήματος·
- αντίληψης του πόνου·
- ποιότητας ύπνου·
- κόπωσης·
- συναισθηματικής επιβάρυνσης·
- κινητικότητας και καθημερινής λειτουργικότητας.
Γυναικεία υγεία, τραύμα και κοινωνικό πλαίσιο
Οι γυναικολογικές παθήσεις και οι δυσκολίες γονιμότητας δεν μπορούν να προσεγγίζονται αποκλειστικά ως αποτέλεσμα του άγχους. Καταστάσεις όπως η ενδομητρίωση απαιτούν ιατρική διάγνωση και κατάλληλη θεραπευτική παρακολούθηση. Η Κλινική Υπνοθεραπεία μπορεί να έχει συμπληρωματικό ρόλο στη διαχείριση του άγχους, του πόνου, του φόβου, της αϋπνίας, της συναισθηματικής επιβάρυνσης και της σχέσης του ανθρώπου με το σώμα του. Δεν αντικαθιστά, όμως, τη γυναικολογική, ενδοκρινολογική ή άλλη ιατρική φροντίδα. Το μεταπτυχιακό μου M.A. Gender, Culture and Development, στο οποίο μελέτησα ιδιαίτερα ζητήματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, ενίσχυσε την κατανόησή μου για αυτό το αντικείμενο. Η ενδοοικογενειακή και έμφυλη βία, αποτελούν σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας με σημαντικές σωματικές και ψυχικές επιπτώσεις. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί γνώση των διαδικασιών προστασίας, προσεκτική αξιολόγηση κινδύνου και συνεργασία με τις κατάλληλες υπηρεσίες. Η συγκεκριμένη εκπαίδευση με βοηθά να προσεγγίζω με μεγαλύτερη επίγνωση:
- τη δυναμική της κακοποίησης και του ελέγχου
- την επίδραση του φύλου και του πολιτισμικού περιβάλλοντος
- τις σχέσεις εξουσίας και εξάρτησης
- την ανάγκη για ασφάλεια και προστασία
- τη σημασία της μη επικριτικής ακρόασης
- την αποφυγή επανατραυματισμού μέσα στη θεραπευτική σχέση
Η θεραπευτική μου προσέγγιση
Στην πρακτική μου συνδυάζω την εκπαίδευσή μου στην Κλινική Υπνοθεραπεία και στη Solution Focused προσέγγιση με:
- τη νοσηλευτική και κλινική μου εμπειρία
- τη θεραπευτική επικοινωνία
- την εξατομικευμένη λήψη ιστορικού
- τεχνικές Νευρογλωσσικού Προγραμματισμού, όπου ενδείκνυνται
- γνώση θεμάτων τραύματος, φύλου και ενδοοικογενειακής βίας
- συνεχιζόμενη επαγγελματική ανάπτυξη
- κλινική εποπτεία και δεοντολογική αξιολόγηση
Δεν εφαρμόζω το ίδιο πρωτόκολλο σε όλους. Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικό ιστορικό, διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικό σώμα και διαφορετικούς προσωπικούς πόρους.
Η θεραπευτική εργασία σχεδιάζεται με βάση:
- το αίτημα και τους συμφωνημένους στόχους
- το ιατρικό και ψυχοκοινωνικό ιστορικό
- τη σωματική και ψυχική κατάσταση
- τις αντενδείξεις και τους πιθανούς κινδύνους
- τη συνεργασία με άλλους επαγγελματίες, όταν αυτή χρειάζεται
- την ετοιμότητα και τη συναίνεση του θεραπευόμενου
Συμπέρασμα
Η Νοσηλευτική αποτελεί πολύτιμο κλινικό θεμέλιο για την Κλινική Υπνοθεραπεία, επειδή καλλιεργεί την παρατήρηση, την υπευθυνότητα, την αξιολόγηση, τη θεραπευτική επικοινωνία και την κατανόηση του ανθρώπου ως ενότητας σώματος και ψυχισμού. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της. Η υπεύθυνη άσκηση της Κλινικής Υπνοθεραπείας απαιτεί ειδική εκπαίδευση, πρακτική εμπειρία, συνεχιζόμενη επιμόρφωση, εποπτεία, δεοντολογία και σαφή επαγγελματικά όρια. Η αξία του Κλινικού Υπνοθεραπευτή δεν βρίσκεται μόνο στις τεχνικές που γνωρίζει. Βρίσκεται στην ικανότητά του να δημιουργεί μια ασφαλή και αυθεντική θεραπευτική σχέση, να κατανοεί τη σύνδεση σώματος και ψυχισμού, να αναγνωρίζει τα όρια της αρμοδιότητάς του και να ενεργεί πάντοτε προς το συμφέρον του θεραπευόμενου.
Πηγές και βιβλιογραφί
- National Council for Hypnotherapy – Code of Ethical Conduct and Performance, αναθεώρηση Ιανουαρίου 2026:
https://www.hypnotherapists.org.uk/about-nch/code-of-ethics/ - Complementary & Natural Healthcare Council – Core Curriculum for Hypnotherapy:
https://www.cnhc.org.uk/uploads/asset/file/92/Hypnotherapy-core-curriculum.pdf - Complementary & Natural Healthcare Council – Code of Conduct, Ethics and Performance:
https://www.cnhc.org.uk/assets/code-of-conduct-ethics-and-performance - National Center for Complementary and Integrative Health – Hypnosis:
https://www.nccih.nih.gov/health/hypnosis - NICE – Irritable bowel syndrome in adults: diagnosis and management (CG61):
https://www.nice.org.uk/guidance/cg61 - Vasant, D. H. et al. – British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome:
https://doi.org/10.1136/gutjnl-2021-324598 - Whorwell, P. J. et al. – Controlled trial of hypnotherapy in the treatment of severe refractory irritable-bowel syndrome:
https://doi.org/10.1016/S0140-6736(84)92793-4 - Gonsalkorale, W. M. et al. – Long-term benefits of hypnotherapy for irritable bowel syndrome:
https://doi.org/10.1136/gut.52.11.1623 - NICE – Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113):
https://www.nice.org.uk/guidance/cg113 - National Institute of Mental Health – Panic Disorder: When Fear Overwhelms:
https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms - NHS – Insomnia:
https://www.nhs.uk/conditions/insomnia/ - Jensen, M. P. et al. – Effects of Hypnosis, Cognitive Therapy, Hypnotic Cognitive Therapy, and Pain Education in Adults With Chronic Pain: A Randomized Clinical Trial:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32483058/ - Macfarlane, G. J. et al. – EULAR revised recommendations for the management of fibromyalgia:
https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2016-209724 - World Health Organization – Endometriosis:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/endometriosis - World Health Organization – Violence against women:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women - Newcastle Hospitals NHS Foundation Trust – Royal Victoria Infirmary:
https://www.newcastle-hospitals.nhs.uk/hospitals/royal-victoria-infirmary/ - MedicAlert Foundation UK – Official website:
https://www.medicalert.org.uk/
Η Κλινική Υπνοθεραπεία εφαρμόζεται συμπληρωματικά και δεν αντικαθιστά την ιατρική διάγνωση, την ψυχιατρική ή ψυχολογική αξιολόγηση και την ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή. Η φαρμακευτική αγωγή δεν διακόπτεται ούτε τροποποιείται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ιατρού.
