Μετατραυματικό Στρες (PTSD) - Συμπτώματα - Αντιμετώπιση - Υποστήριξη

Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, διεθνώς γνωστή ως PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder), μπορεί να εμφανιστεί μετά την έκθεση σε ένα ιδιαίτερα τραυματικό ή απειλητικό γεγονός. Το τραύμα δεν παραμένει μόνο ως ανάμνηση ενός γεγονότος. Μπορεί να συνεχίσει να εκδηλώνεται μέσα από το σώμα, το συναίσθημα και τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται την ασφάλεια. Η θεραπευτική διαδικασία δεν αλλάζει όσα συνέβησαν, αλλά μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αυτά βιώνονται σήμερα.

Όταν η Απειλή Μοιάζει να Συνεχίζεται

---

Στη διάρκεια της ζωής μας μπορεί να έρθουμε αντιμέτωποι με ένα ή περισσότερα τραυματικά γεγονότα, όπως ένα σοβαρό ατύχημα, μια επίθεση, ένα έγκλημα, μια φυσική καταστροφή, έναν πόλεμο, μια απώλεια ή μια εμπειρία σωματικής, ψυχολογικής ή σεξουαλικής κακοποίησης. Τραυματική μπορεί να είναι επίσης η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε απειλή, παραμέληση, βία ή συνθήκες μέσα στις οποίες το άτομο αισθανόταν ότι δεν μπορούσε να προστατευτεί ή να ξεφύγει. Δεν αναπτύσσουν όλοι οι άνθρωποι Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μετά από ένα τραυματικό γεγονός. Όταν όμως συμβεί αυτό, η εμπειρία μπορεί να συνεχίσει να επηρεάζει τον νου και το σώμα σαν η απειλή να μην έχει τελειώσει εντελώς.

Ακόμη και όταν το άτομο γνωρίζει λογικά ότι βρίσκεται πλέον σε ασφάλεια, το σώμα του μπορεί να αντιδρά σε ήχους, εικόνες, οσμές, ανθρώπους, χώρους ή σωματικές αισθήσεις σαν να υπάρχει ξανά κίνδυνος. Η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες μπορεί να περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες ανεπιθύμητες αναμνήσεις, εφιάλτες, αναδρομικές βιώσεις, έντονη σωματική αναστάτωση, αποφυγή υπενθυμίσεων του γεγονότος, αυξημένη επαγρύπνηση, ευερεθιστότητα, δυσκολία στον ύπνο και στη συγκέντρωση, συναισθηματικό μούδιασμα, ενοχή, ντροπή ή απομάκρυνση από τους άλλους.

Πώς η Κλινική Υπνοθεραπεία Μπορεί να Βοηθήσει

---

Η Κλινική Υπνοθεραπεία δεν μπορεί και δεν χρειάζεται να διαγράψει το τραυματικό γεγονός. Μπορεί, όμως, να βοηθήσει το άτομο να επεξεργαστεί με μεγαλύτερη ασφάλεια τη συναισθηματική και σωματική φόρτιση που εξακολουθεί να συνοδεύει την ανάμνησή του. Κατά την ύπνωση δημιουργείται μια κατάσταση εστιασμένης προσοχής, μέσα στην οποία μπορούν να ενισχυθούν η αίσθηση ασφάλειας, η αυτοπαρατήρηση και η πρόσβαση σε εσωτερικούς πόρους. Η θεραπευτική εργασία δεν ξεκινά απαραίτητα με την επιστροφή στο τραυματικό γεγονός. Προηγούνται η σταθεροποίηση, η δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης και η ανάπτυξη τρόπων με τους οποίους το άτομο μπορεί να παραμένει συνδεδεμένο με το παρόν.

Όταν υπάρχει επαρκής σταθερότητα, η τραυματική εμπειρία μπορεί να προσεγγιστεί σταδιακά και με ελεγχόμενο τρόπο, χωρίς να χρειάζεται να αναβιωθεί με όλη την αρχική της ένταση. Το άτομο παραμένει παρατηρητής και ενεργός συμμετέχων στη διαδικασία. Μπορεί να πλησιάσει ή να απομακρυνθεί από το υλικό, να σταματήσει και να επιστρέψει στην αίσθηση ασφάλειας οποιαδήποτε στιγμή. Μέσα από κατάλληλες θεραπευτικές υποβολές και νοερές αναπαραστάσεις μπορεί να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η ανάμνηση συνδέεται με τον φόβο, την αδυναμία, την ενοχή ή τη ντροπή. Το γεγονός δεν αλλάζει, αλλά μπορεί να αποκτήσει διαφορετική θέση μέσα στην προσωπική ιστορία: να βιώνεται ως κάτι που συνέβη τότε και όχι ως απειλή που εξακολουθεί να συμβαίνει τώρα.

Η Υπνοθεραπεία μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί για την αντιμετώπιση επιμέρους συμπτωμάτων, όπως οι εφιάλτες, η αϋπνία, η έντονη επαγρύπνηση, η σωματική ένταση και το άγχος. Υπάρχουν ενθαρρυντικά ερευνητικά ευρήματα, όμως η ειδική βιβλιογραφία για την ύπνωση στη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες παραμένει πιο περιορισμένη από τη βιβλιογραφία για τις καθιερωμένες τραυματοεστιασμένες ψυχοθεραπείες. Για τον λόγο αυτό, η ύπνωση εφαρμόζεται υπεύθυνα ως μέρος ενός ευρύτερου και εξατομικευμένου πλαισίου.

Όταν το Σώμα Παραμένει σε Επιφυλακή

---

Μετά από ένα τραυματικό γεγονός, ο οργανισμός μπορεί να παραμένει σε αυξημένη ετοιμότητα. Μια ξαφνική κίνηση, ένας δυνατός ήχος ή μια αλλαγή στη συμπεριφορά κάποιου μπορεί να ενεργοποιήσει ταχυκαρδία, μυϊκή ένταση, γρήγορη αναπνοή, εφίδρωση, αναστάτωση στο στομάχι ή έντονη ανάγκη διαφυγής. Σε άλλες περιπτώσεις, αντί για έντονη κινητοποίηση, το άτομο μπορεί να αισθανθεί πάγωμα, μούδιασμα, αδυναμία αντίδρασης ή απομάκρυνση από το σώμα και το περιβάλλον του. Οι αντιδράσεις αυτές δεν αποτελούν συνειδητή επιλογή. Είναι προστατευτικές αποκρίσεις που ενεργοποιούνται όταν το νευρικό σύστημα αντιλαμβάνεται απειλή ή υπερβολική επιβάρυνση.

Η θεραπευτική εργασία με το σώμα δεν επιδιώκει να επιβάλει τη χαλάρωση. Βοηθά το άτομο να αναγνωρίζει τις σωματικές του αντιδράσεις, να διακρίνει το παρελθόν από το παρόν και να ανακτά σταδιακά τη δυνατότητα μετάβασης από την ένταση σε μια μεγαλύτερη αίσθηση σταθερότητας. Μέσα από την προσεκτική ρύθμιση της αναπνοής, την επίγνωση των σημείων στήριξης του σώματος, την παρατήρηση της μυϊκής έντασης και την εστίαση σε ουδέτερες ή ευχάριστες αισθήσεις, μπορεί να υποστηριχθεί η ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Το άτομο αρχίζει να αναγνωρίζει ότι μπορεί να αισθανθεί κάτι δύσκολο χωρίς να χάνει ολοκληρωτικά τη σύνδεσή του με το παρόν.

Η Συμβολή του SomatoEmotional Release στο Μετατραυματικό Στρες

---

Το SomatoEmotional Release – SER, το οποίο αναπτύχθηκε από τον Dr John E. Upledger και τον Dr Zvi Karni στο πλαίσιο της Κρανιοϊερής Θεραπείας, διερευνά τη σχέση ανάμεσα στη σωματική ένταση, στο συναίσθημα και στις προηγούμενες εμπειρίες. Στη διαδικασία αυτή χρησιμοποιούνται ήπια σωματική επαφή, σωματική επίγνωση και, όταν χρειάζεται, θεραπευτικός διάλογος. Η προσοχή μπορεί να στραφεί σε μια περιοχή έντασης, σε μια αλλαγή της αναπνοής, σε μια αυθόρμητη κίνηση ή σε μια εικόνα και ένα συναίσθημα που εμφανίζονται κατά τη συνεδρία. Η επαφή εφαρμόζεται πάντοτε με προηγούμενη συναίνεση και σεβασμό στα σωματικά και ψυχολογικά όρια του ατόμου.

Το σώμα δεν αποθηκεύει τις αναμνήσεις μέσα στα κύτταρα ή στους ιστούς με τον ίδιο τρόπο που ο εγκέφαλος κωδικοποιεί και ανασυνθέτει μια εμπειρία. Ωστόσο, μια τραυματική εμπειρία μπορεί να αφήσει μαθημένα πρότυπα προστασίας, τα οποία εκδηλώνονται μέσα από την αναπνοή, τη στάση του σώματος, τη μυϊκή ένταση, την επαγρύπνηση και τις αυτόματες αντιδράσεις απέναντι στην εγγύτητα ή στην επαφή. Επομένως, ο όρος «σωματική μνήμη» είναι ασφαλέστερο να χρησιμοποιείται περιγραφικά: αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο το σώμα αντιδρά στο παρόν βάσει προηγούμενης εμπειρίας και όχι στην κυριολεκτική αποθήκευση ολοκληρωμένων αναμνήσεων στους ιστούς.

Κατά τη διάρκεια του SER δεν χρειάζεται να πιεστεί το άτομο να θυμηθεί ή να αναβιώσει κάτι. Αν αναδυθούν σωματικές αισθήσεις, εικόνες ή αποσπάσματα μνήμης, προσεγγίζονται με προσοχή. Δεν θεωρούνται αυτομάτως ακριβής ιστορική καταγραφή, αλλά μπορούν να έχουν σημαντική προσωπική και συναισθηματική αξία. Η ειδική επιστημονική τεκμηρίωση του SER για τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες παραμένει περιορισμένη. Χρησιμοποιείται επομένως ως συμπληρωματικό σωματοκεντρικό εργαλείο και όχι ως υποκατάστατο μιας ολοκληρωμένης και τεκμηριωμένης αντιμετώπισης του PTSD.

Η Αποφυγή ως Τρόπος Προστασίας Για τον Ψυχικό Πόνο

---

Η αποφυγή είναι ένας κατανοητός τρόπος προστασίας από τον ψυχικό πόνο. Το άτομο μπορεί να αποφεύγει ανθρώπους, χώρους, συζητήσεις, δραστηριότητες ή συναισθήματα που του θυμίζουν το γεγονός. Μπορεί επίσης να προσπαθεί να μη σκέφτεται όσα συνέβησαν ή να απομακρύνεται συναισθηματικά από τους άλλους. Βραχυπρόθεσμα, η αποφυγή μπορεί να προσφέρει ανακούφιση. Όταν όμως γίνεται μόνιμος τρόπος ζωής, μπορεί να διατηρεί την αίσθηση ότι η ανάμνηση είναι τόσο επικίνδυνη ώστε δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί. Σταδιακά περιορίζονται οι σχέσεις, οι δραστηριότητες και η δυνατότητα σύνδεσης με τη ζωή.

Μήνες ή ακόμη και χρόνια αργότερα, ο άνθρωπος μπορεί να εξακολουθεί να οργανώνει την καθημερινότητά του γύρω από την ανάγκη ελέγχου και προστασίας. Μπορεί να αισθάνεται παγωμένος, αποσυνδεδεμένος, εγκλωβισμένος ή αποπροσανατολισμένος. Αυτές οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν ότι ο εαυτός του έχει κατακερματιστεί οριστικά. Αντιπροσωπεύουν τρόπους προσαρμογής που κάποτε μπορεί να ήταν απαραίτητοι για την επιβίωσή του.

Πώς Επηρεάζεται η Καθημερινή Ζωή

---

Το μετατραυματικό στρες μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τη μνήμη, τη συγκέντρωση, τον ύπνο, τις σχέσεις και την εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό του και τον κόσμο. Μπορεί να δημιουργηθούν πεποιθήσεις όπως «δεν είμαι ασφαλής», «δεν μπορώ να εμπιστευτώ κανέναν», «έπρεπε να είχα κάνει κάτι διαφορετικό» ή «φταίω εγώ». Οι σκέψεις αυτές συχνά δημιουργούνται μέσα από την προσπάθεια του ανθρώπου να εξηγήσει ένα γεγονός που ήταν τρομακτικό, βίαιο ή ανεξέλεγκτο.

Η ενοχή μπορεί να δίνει την ψευδαίσθηση ότι το γεγονός θα μπορούσε να είχε αποτραπεί, ενώ στην πραγματικότητα πολλές από τις αντιδράσεις της στιγμής —η φυγή, η πάλη, το πάγωμα ή η αδυναμία αντίδρασης— δεν αποτελούσαν συνειδητή επιλογή. Το τραύμα μπορεί να αλλάξει προσωρινά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αισθάνεται, σκέφτεται και σχετίζεται. Δεν σημαίνει, όμως, ότι η προσωπικότητά του έχει αλλάξει για πάντα ή ότι η προηγούμενη αίσθηση ασφάλειας δεν μπορεί να αποκατασταθεί.

Όταν το Τραύμα Αφήνει Σωματικά Ίχνη

---

Το μετατραυματικό στρες δεν περιορίζεται στις σκέψεις και στις αναμνήσεις. Μπορεί να εκδηλώνεται μέσα από πονοκεφάλους, μυϊκή ένταση, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, κόπωση, διαταραχές ύπνου, δυσκολία στη συγκέντρωση και μια επίμονη αίσθηση σωματικής ανησυχίας. Είναι σαν το σώμα να εξακολουθεί να βρίσκεται σε επιφυλακή, ακόμη και όταν ο κίνδυνος έχει περάσει.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί επίσης να εμφανιστούν παρορμητικές ή υψηλού κινδύνου συμπεριφορές. Αυτές δεν αποτελούν συνειδητή επιλογή, αλλά μπορεί να λειτουργούν ως τρόποι διαχείρισης της έντασης, του συναισθηματικού μουδιάσματος ή επώδυνων σκέψεων και αναμνήσεων. Το χρόνιο στρες μπορεί να επιβαρύνει τη συνολική υγεία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε σωματική ασθένεια οφείλεται σε μια τραυματική εμπειρία.

Η Διορθωτική Εμπειρία

---

Κατά τη διάρκεια ενός τραυματικού γεγονότος, το άτομο μπορεί να μην μπόρεσε να φύγει, να φωνάξει, να αντισταθεί ή να προστατεύσει τον εαυτό του. Ίσως πάγωσε ή έμεινε ακίνητο, όχι επειδή ήταν αδύναμο, αλλά επειδή εκείνη τη στιγμή αυτός ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός του προσπάθησε να το προστατεύσει. Μέσα στην Υπνοθεραπεία δημιουργούμε, όταν είναι κατάλληλο, μια ασφαλή διορθωτική εμπειρία, στην οποία συμμετέχουν τόσο το σώμα όσο και η φωνή. Με κίνηση και λόγο, το άτομο μπορεί να εκφράσει όσα δεν μπόρεσε τότε: να απομακρυνθεί, να ζητήσει βοήθεια, να υψώσει τη φωνή του, να πει «όχι», να θέσει ένα όριο ή να προσφέρει στον νεότερο εαυτό του την προστασία και τη φροντίδα που είχε ανάγκη.

Η κίνηση δεν χρειάζεται να είναι βίαιη ούτε ο θυμός να εκφραστεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Η εμπειρία διαμορφώνεται σύμφωνα με αυτό που χρειάζεται κάθε άνθρωπος: ασφάλεια, διαφυγή, φωνή, αναγνώριση, συμπόνια, δικαίωση ή την αίσθηση ότι μπορεί ξανά να επιλέξει. Στόχος δεν είναι η εκδίκηση ή η διαγραφή της μνήμης, αλλά να πάψει το άτομο να αισθάνεται αβοήθητο απέναντί της και να βιώσει ότι σήμερα διαθέτει τη δύναμη, τα όρια και τις επιλογές που δεν είχε τότε

Η Επιστροφή στην Αίσθηση του Εαυτού

---

Το τραύμα μπορεί να απομακρύνει το άτομο από τις ανάγκες, τα συναισθήματα, το σώμα και τις σχέσεις του. Πλευρές του εαυτού που κάποτε ήταν αυθόρμητες μπορεί να περιοριστούν για λόγους υποσυνείδητης εσωτερικής προστασίας. Κατά τη διάρκεια των συνεδριών, το άτομο αρχίζει να αναγνωρίζει ότι οι αντιδράσεις του δεν ήταν ελαττώματα του χαρακτήρα του, αλλά τρόποι με τους οποίους προσπάθησε να επιβιώσει και να προστατευτεί. Η αποκατάσταση δεν σημαίνει επιστροφή σε αυτό που ήταν κάποιος πριν από το τραύμα. Σημαίνει ότι η εμπειρία μπορεί να ενταχθεί στην προσωπική του ιστορία χωρίς να καθορίζει ολόκληρη την ταυτότητα και τη ζωή του.

Σημαντική Ενημέρωση

Η Κλινική Υπνοθεραπεία και το SomatoEmotional Release μπορούν να ενταχθούν συμπληρωματικά σε ένα ευρύτερο πλαίσιο φροντίδας και να εφαρμόζονται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία με κλινική εμπειρία, χωρίς να αντικαθιστούν την απαραίτητη ιατρική ή ψυχιατρική παρακολούθηση.

Βιβλιογραφία

• Abramowitz, E. G., Barak, Y., Ben-Avi, I., & Knobler, H. Y. (2008). Hypnotherapy in the Treatment of Chronic Combat-Related PTSD Patients Suffering From Insomnia: A Randomized, Zolpidem-Controlled Clinical Trial. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 56(3), 270–280.
• American Psychiatric Association. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder in Adults.
• National Institute for Health and Care Excellence. (2018). Post-Traumatic Stress Disorder – NICE Guideline NG116.
• National Institute of Mental Health. Post-Traumatic Stress Disorder.
• O’Toole, S. K., Solomon, S. L., & Bergdahl, S. A. (2016). A Meta-Analysis of Hypnotherapeutic Techniques in the Treatment of PTSD Symptoms. Journal of Traumatic Stress, 29(1), 97–100.
• Rotaru, T. Ș., & Rusu, A. (2016). A Meta-Analysis for the Efficacy of Hypnotherapy in Alleviating PTSD Symptoms. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 64(1), 116–136.
• Schnurr, P. P., et al. (2024). The Management of Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder: Synopsis of the 2023 VA/DoD Clinical Practice Guideline. Annals of Internal Medicine.
• Spiegel, D., & Cardeña, E. (1990). New Uses of Hypnosis in the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder. Journal of Clinical Psychiatry, 51, 39–43.
• Upledger Institute International. What Is SomatoEmotional Release?.
• U.S. Department of Veterans Affairs & Department of Defense. (2023). Clinical Practice Guideline for the Management of Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder.
• World Health Organization. (2024). Post-Traumatic Stress Disorder.